Dwie dyrektywy ATEX
W UE obowiązują dwie dyrektywy ATEX (od francuskiego „ATmosphères EXplosibles”):
- Dyrektywa 2014/34/UE – dotyczy producentów. Określa wymagania dla urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do pracy w atmosferze wybuchowej. Obowiązuje od 20 kwietnia 2016 r. i zastąpiła dyrektywę 94/9/WE.
- Dyrektywa 1999/92/WE – dotyczy pracodawców i użytkowników. Nakazuje ocenić ryzyko wybuchu, podzielić teren na strefy i dobrać do nich odpowiednie urządzenia.
Komisja Europejska wydaje do dyrektywy 2014/34/UE szczegółowe wytyczne. Aktualne, szóste wydanie pochodzi ze stycznia 2026 r.
Strefy zagrożenia wybuchem
Strefy wyznacza użytkownik terenu, np. rafineria albo terminal. Zależą od tego, jak często i jak długo występuje atmosfera wybuchowa:
| Gazy, pary, mgły | Pyły | Kiedy występuje atmosfera wybuchowa | Wymagana kategoria urządzenia |
|---|---|---|---|
| Strefa 0 | Strefa 20 | stale, długo lub często | 1 |
| Strefa 1 | Strefa 21 | czasami, w normalnej pracy | 1 lub 2 |
| Strefa 2 | Strefa 22 | rzadko i krótko, nie w normalnej pracy | 1, 2 lub 3 |
Kategoria 1 zapewnia bardzo wysoki poziom ochrony – urządzenie pozostaje bezpieczne nawet przy dwóch niezależnych usterkach. Kategoria 2 daje wysoki poziom ochrony także przy typowych awariach, a kategoria 3 – normalny poziom ochrony w zwykłej pracy.
Jak czytać oznaczenie ATEX
Przykład: II 2G Ex ib IIC T4 Gb
- II – grupa urządzeń: II to przemysł naziemny, I – górnictwo podziemne.
- 2G – kategoria 2, atmosfera gazowa (G); D oznacza pyły.
- Ex ib – rodzaj zabezpieczenia: „i” to iskrobezpieczeństwo; inne to m.in. „d” (osłona ognioszczelna), „e” (budowa wzmocniona), „m” (hermetyzacja).
- IIC – grupa gazów: IIA (np. propan), IIB (np. etylen), IIC (wodór, acetylen) – najbardziej wymagająca.
- T4 – klasa temperaturowa: maksymalna temperatura powierzchni 135 °C. Skala sięga od T1 (450 °C) do T6 (85 °C).
- Gb – poziom zabezpieczenia urządzenia; Gb odpowiada typowo strefie 1.
Oznaczenie zawsze sprawdza się z certyfikatem i instrukcją producenta – tam są też ograniczenia, np. dopuszczalna temperatura otoczenia.
Czy lokalizator na cysternie musi mieć ATEX?
Nie zawsze – i to zaskakuje wiele firm. Według wytycznych Komisji Europejskiej (§ 234) pojazdy do przewozu towarów niebezpiecznych podlegają przepisom ADR (dyrektywy 2008/68/WE i 98/91/WE), a nie dyrektywie ATEX. Jeśli cysterna jeździ po drogach publicznych, a atmosfera wybuchowa pojawia się tylko chwilowo przy załadunku i rozładunku, wyłączenie z ATEX obejmuje cały pojazd z całym wyposażeniem – wytyczne wymieniają wprost systemy śledzenia pojazdów.
Sytuacja zmienia się, gdy pojazd lub urządzenie ma pracować w wyznaczonej strefie zagrożenia wybuchem. Wytyczne wskazują, że operator terenu, np. terminalu ze strefą 1, może wymagać od przewoźnika urządzeń zgodnych z ATEX. W praktyce rafinerie, bazy paliw i zakłady chemiczne często wpisują taki warunek do umów.
Kiedy wybrać plombę lub kłódkę z ATEX
- zabezpieczasz włazy i zawory cystern z paliwem, gazem lub chemikaliami, które wjeżdżają do stref Ex,
- monitorujesz zbiorniki, kontenery lub szafy w rafinerii, na terminalu albo w zakładzie chemicznym,
- Twój klient lub operator terenu wymaga ATEX w umowie.
W ofercie STARCONT urządzenia z certyfikatem ATEX to m.in. plomby AT10H, G-360N i G-508N oraz kłódka G-300N. Zanim zamówisz urządzenie do konkretnej strefy, porównaj jego oznaczenie z kategorią wymaganą w tej strefie – zapytaj nas o certyfikat wybranego modelu. Więcej o różnicach między plombami w artykule Plomba elektroniczna czy mechaniczna.